[P1] Câu chuyện Khởi nghiệp: Cà phê du mục

Tui thì có cái tật dở hơi: đi bộ là không thèm nghe nhạc, cũng không ngắm cảnh. Tui đi để soi! Soi xem người ta kinh doanh thế nào, vận hành ra sao, hiệu quả cỡ nào, rồi… phán! Phán xem bao giờ thằng chủ kia gỡ biển, trả mặt bằng, chia tay giấc mơ khởi nghiệp. Ở cái khu chung cư nhà tui, ba nhóm bán cà phê nước mọc lên như nấm sau mưa. Tui tạm gọi thế này cho dễ nhớ: • Nhóm 1: doanh nghiệp “du mục” – một chiếc xe máy, một cái thùng xốp, vài cái ly nhựa và cả một bầu trời cơ động. • Nhóm 2: thuê cái mặt bằng bé tí, bán từ cà phê đến bánh gạo, thêm xúc xích, mà chủ yếu là bán cả… hy vọng. Chủ kiêm luôn nhân viên. • Nhóm 3: đầu tư chỉnh chu, thuê chỗ đẹp, décor lung linh, tuyển nhân viên mặc áo đồng phục như sắp thi barista quốc tế. Sau vài tuần tui rảo bộ rã cả gót chân, tui chốt một điều sặc mùi tài chính: 👉 Nhóm 1 và 2 sống khoẻ như giò lụa ngày Tết, còn nhóm 3 thì đi tong sớm, gỡ bảng hiệu nhanh như người yêu cũ block Facebook! Ngẫm ra, công thức vỡ lòng đáng lẽ ai cũng phải thuộc trước khi khởi nghiệp, ấy là: 👉 Lợi nhuận = Doanh thu - Chi phí Nó đơn giản đến mức ai cũng tưởng mình hiểu. Nhưng khổ nỗi, hiểu chưa chắc đã hành, mà không hành thì sớm muộn cũng thành người kể chuyện cũ. Tui đã thấy nhiều ông đổ cả thanh xuân vô decor cái quán, làm menu màu nước, thuê hai nhân viên cười như hoa hậu… nhưng khách thì chỉ mua một ly đem về rồi… thôi. 👉 Vì sao? Vì doanh thu ít mà chi phí thì như mở cửa xả nước – định phí một bên, biến phí một bên, thi nhau rút ví ông chủ! Nói tới chi phí, tui xin nhắc nhẹ: • Định phí là kiểu chi mà không bán được cốc nào vẫn phải trả: tiền thuê, lương cứng, phần mềm quản lý, máy móc,… thậm chí là mấy cái thùng rác màu pastel. Đó là lý do tui nói khởi nghiệp mở mắt ra là TIỀN, làm cho đủ sổ hụi (Hoà vốn). • Biến phí là bán càng nhiều thì càng tốn: ly, ống hút, đá viên, topping trân châu hay tiền nước rửa ly,… cũng thế thôi. Ấy thế mà phải suy nghĩ các chiêu trò quảng cáo, tiếp thị, khuyến mãi chỉ mong hoà vốn, không ngày mai lại gánh thêm KPI “em của ngày hôm qua” Mà khổ cái, nhiều doanh nghiệp chỉ có vài nguồn doanh thu chính, còn chi phí thì bày ra cả chợ phiên. Từ chuyện nhỏ như mua thêm đèn led cho đẹp hình đăng Instagram, đến chuyện to như… thuê thêm người chỉ để… trông decor. Tới đây tui lại nhớ câu nói ngàn vàng của chị Phương Anh admin khi tui bắt đầu tạo nghiệp: “Xuân ơi, em đừng mua và đặt nhiều thùng rác quá, để nhiều thì phải mua nhiều, rồi người ta lại thay túi liên tục, tốn mà không cần thiết.” Nhưng thực tế là cứ 3 bước là tui đặt 1 cái thùng rác- Đau đời không cơ chứ :)))). Vì sao, vì trẻ người non dạ, tui làm có tâm, nhiệt huyết nhưng nói hơi “Cẩu” xíu vì tiền đó của công ty, không phải của tui. 👉 Thấy không? Một câu nghe tưởng vụn vặt mà tinh thần tài chính gói gọn trong đó: kiểm soát chi phí bằng cái đầu tỉnh táo, chứ không phải cái tâm đam mê. Nhiều bạn trẻ khởi nghiệp mang theo cái lý tưởng rất đẹp, nhưng bị thực tế vả không trượt phát nào. Tại sao? Vì không nắm chiến lược giá – mà giá đâu phải đặt theo mood! Nó phụ thuộc vào:

1. Chi phí gốc – bán dưới giá vốn thì từ thiện à? Tại sao phải đặt GM cao vì sau đó ông chủ đem tiền đi trả nợ, năm lừa mười lọc mới trọc cái đầu, sau tất cả thì mới là tiền mình bỏ túi, căng thẳng lắm á. Nên kinh nghiệm của tui, nếu ông bà giám khảo ở các cuộc thi khởi nghiệp, phát triển sản phẩm mới chấm tất tay, một câu hỏi nhỏ về tiền bạc như là “sau bao lâu thì hoà vốn?” thì bọn trẻ sẽ thấy móc túi tiền của mình thì dễ, còn túi người thì khó, như kiểu bắt đứa mọt sách đi móc túi người ta giữa ban ngày, nói chứ cuộc thi về ý tưởng nên thôi để tụi nhỏ bay cao, bay xa, nhưng đừng ảo tưởng để rồi rớt cắm mỏ rồi trách thầy trách cô vì đã chắp cánh cho em, tôi thấy hài với cách kinh doanh kiểu thiếu nhi như thế.
2. Nhu cầu – bán đồ healthy ở khu toàn người mê trà đá thì ai mua? Dân nghèo ăn độn, thắt chặt chi tiêu nhưng lại quảng cáo nặng đô dùng CN sấy thăng hoa, không biết thăng tới đâu nhưng chắc là sớm thăng thiên, qua kiếp khác khởi nghiệp.
3. Cạnh tranh – bên cạnh bán 12k/ly mà mình hét 45k, ai không chê mình “mơ giữa ban ngày”? Muốn không chết tức tưởi thì phải phân tích lãi biên, lãi gộp, rồi tính cả đòn bẩy tài chính. Lãi biên cao, lãi gộp thấp thì bán mỏi tay vẫn không thấy tiền, chỉ thấy nợ rồi tháo bảng hiệu, bàn ghế trả lương nhân viên. Đòn bẩy mà sai thì chết vì nợ, chứ không phải vì ế. Tóm lại, hãy tỉnh táo lên, thực tế lên, mọi thứ trong kinh doanh đều quy ra TIỀN được – kể cả Ý tưởng, Niềm tin, hay ly nước bạn pha bằng cả tâm hồn. Vì vậy, muốn tồn tại, thì nên nhớ “Profits First” 👉 Tiền hoá tất cả – Định lượng mọi quyết định – Rạch ròi từng khoản chi. Tui biết mấy bạn làm marketing nghe câu này dễ tự ái, nhưng thực tế là: “CEO có thể cười với CMO, nhưng sẽ tin CFO.” Một kế hoạch tiếp thị không đo được hiệu quả, không lượng hoá được rủi ro, thì sớm muộn cũng trôi về nhóm 3 – nhóm đã từng mơ đẹp, rồi gỡ bảng trong đêm mưa… Mà ông nào hỏi vì sao nhóm 1 và 2 sống khoẻ mà không lớn được á? Thôi để mai mai, tui đi bộ tiếp, ý tưởng tuôn ra như mồ hôi của tui ý. Biết đâu mai gặp thêm vài cái mô hình sắp “toang”, có chất liệu để… nhiều chuyện tiếp 😄

Này đọc cho vui, không giúp bạn giỏi hơn.